انواع شکستگی مچ دست و راه های درمانش

شکستگی مچ دست (Wrist fracture) به معنای شکستگی یکی از استخوان های کوچک کارپال مفصل مچ دست و یا شعاع دیستال آن که از دو استخوان تشکیل دهنده ساعد بزرگتر است، به دلایل مختلف رخ می دهد. شکستگی مچ دست یکی از شایع‌ترین آسیب‌های ارتوپدی است که معمولا بر اثر زمین خوردن روی دست باز یا ضربات ناگهانی ایجاد می‌شود. این آسیب بیشتر در استخوان رادیوس و گاهی در استخوان‌های کارپال مثل اسکافوئید اتفاق می‌افتد و اگر به موقع تشخیص داده نشود، می‌تواند به مشکلاتی مانند بد جوش خوردن استخوان، محدودیت حرکتی، آرتروز و حتی آتروفی سودک منجر شود. درد شدید، تورم، تغییر شکل و ناتوانی در حرکت دادن مچ یا انگشتان از مهم‌ترین نشانه‌ها هستند. تشخیص دقیق با تصویربرداری و معاینه تخصصی انجام می‌شود و درمان بسته به نوع شکستگی می‌تواند شامل گچ گیری، آتل بندی، جااندازی یا جراحی با پلاک و پیچ باشد. روند بهبودی معمولا چند ماه طول می‌کشد و فیزیوتراپی نقش مهمی در بازگشت کامل حرکت مچ دارد. افراد مسن و کسانی که پوکی استخوان دارند بیشتر در معرض خطر هستند و باید حتما اقدامات پیشگیرانه را جدی بگیرند.

آناتومی مچ دست

مچ دست، این شاهکار مهندسی بدن، ساختاری بی‌نهایت پیچیده و حیاتی دارد که امکان انجام حرکات ظریف و قدرتمند را فراهم می‌آورد. درک این ساختار استخوانی و بافت‌های نرم آن، کلید فهم آسیب‌پذیری‌ها و روند درمان شکستگی‌هاست. سه گروه استخوان اصلی این ناحیه را شکل می‌دهند؛ استخوان‌های ساعد شامل زند زبرین (رادیوس) که در سمت شست قرار دارد و نقش محوری در مفصل مچ ایفا می‌کند و زند زیرین (اولنا) که کوچک‌تر است. در کنار این‌ها، هشت استخوان ریز و نامنظم مچ (کارپال) در دو ردیف، انعطاف‌پذیری بی‌نظیری به این مفصل می‌بخشند. از میان استخوان‌های کارپال، اسکافوئید به دلیل خون‌رسانی خاص خود، اهمیت ویژه‌ای دارد و تشخیص به موقع شکستگی آن برای جلوگیری از عوارض جدی نظیر نکروز آواسکولار ضروری است. این مجموعه استخوانی توسط شبکه‌ای از رباط‌ها، تاندون‌ها و اعصاب پشتیبانی می‌شود که عملکرد هماهنگ مچ دست را تضمین می‌کنند.

انواع شایع شکستگی ها

شکستگی های مچ دست طیف گسترده ای از آسیب ها را شامل می شوند، اما در میان آن ها سه گروه بیش از همه در کلینیک های ارتوپدی مشاهده می شوند؛ شکستگی دیستال رادیوس، شکستگی های ناشی از دررفتگی مفصل و آسیب های پیچیده استخوان های کارپال. در خط اول این آسیب ها، مکانیسم اصلی همان زمین خوردن با کف دست باز است؛ حادثه ای ساده که می تواند به جابه جایی استخوان، درد شدید و محدودیت جدی عملکرد مچ دست منجر شود. نقش پوکی استخوان در بالا رفتن خطر این آسیب ها به ویژه در سالمندان بسیار پررنگ است. تشخیص دقیق به کمک رادیوگرافی و ارزیابی متخصص تعیین می کند که آیا بیمار با گچ گیری درمان می شود یا به جراحی نیاز دارد. اهمیت شناخت این شکستگی ها در این است که هر نوع، الگوی رفتاری و عوارض اختصاصی خود را دارد و بی توجهی به این تفاوت ها می تواند روند درمان را طولانی و پیچیده کند.

“Scaphoid fractures can heal slowly due to limited blood supply.”

شکستگی اسکافوئید به دلیل خون رسانی محدود، روند ترمیم آهسته تری دارد.
منبع: mayoclinic

شکستگی دیستال رادیوس

شکستگی دیستال رادیوس شایع ترین آسیب استخوانی مچ دست است و بیش از نیمی از مراجعات اورژانسی این ناحیه را تشکیل می دهد. این شکستگی زمانی رخ می دهد که انتهای استخوان رادیوس، یعنی بخشی که وزن و نیروهای وارده از ساعد را به مچ انتقال می دهد، تحت ضربه ناگهانی قرار گیرد. در سالمندان، زمین خوردن کم انرژی به دلیل پوکی استخوان عامل اصلی است، در حالی که در جوانان، تصادفات پرشدت یا فعالیت های ورزشی شایع ترین علت محسوب می شود. الگوهای شکستگی در این ناحیه بسیار متنوع است، اما همگی با درد، تورم و گاهی تغییر شکل آشکار همراه می شوند. درمان بسته به میزان جابه جایی و پایداری شکستگی می تواند شامل گچ گیری، جااندازی یا جراحی با پلاک و پیچ باشد. نکته مهم این است که بازتوانی صحیح پس از درمان نقش حیاتی در بازگشت کامل حرکت و پیشگیری از عوارضی مانند سفتی مفصل دارد.

شکستگی کالیس (Colles Fracture)

شکستگی کالیس کلاسیک ترین و شناخته شده ترین نوع شکستگی دیستال رادیوس است و معمولا پس از زمین خوردن روی دست باز اتفاق می افتد. در این آسیب، قطعه شکسته شده استخوان به سمت پشت مچ جابه جا می شود و همین موضوع باعث ایجاد ظاهر معروف دفورمیتی چنگال گربه یا چنگال شام می گردد؛ تغییری که حتی با نگاه اولیه هم قابل تشخیص است. این نوع شکستگی به ویژه در زنان سالمند با پوکی استخوان دیده می شود و دلیل آن کاهش تراکم استخوان و حساسیت بیشتر به ضربات کم انرژی است. روش درمان بر اساس میزان جابه جایی متفاوت خواهد بود؛ برخی بیماران تنها با جااندازی بسته و گچ گیری بهبود می یابند، اما در موارد ناپایدار، جراحی با پلاک و پیچ بهترین نتیجه را ایجاد می کند. تشخیص زودهنگام و آغاز سریع توانبخشی برای جلوگیری از سفتی مفصل و آرتروز آینده اهمیت بالایی دارد.

شکستگی اسمیت (Smith Fracture)

شکستگی اسمیت که آن را «کالیس معکوس» نیز می نامند، زمانی رخ می دهد که قطعه دیستال رادیوس به سمت کف دست جابه جا شود. این الگوی شکستگی معمولا بر اثر افتادن روی مچ خم شده به عقب یا ضربه مستقیم به پشت ساعد ایجاد می شود. از آنجا که جابه جایی استخوان در جهت مخالف کالیس اتفاق می افتد، الگوی بیومکانیکی متفاوتی ایجاد می کند که می تواند موجب ناپایداری بیشتر مفصل شود. بیماران معمولا با درد شدید، تورم و حساسیت واضح در سطح جلوی مچ مراجعه می کنند. رادیوگرافی بهترین روش برای تشخیص دقیق این آسیب است و در بیشتر موارد، جااندازی دقیق و ثابت کردن استخوان با گچ یا پین لازم می شود. در شکستگی های ناپایدار یا خرد شده، جراحی با پلاک قدامی استاندارد درمان محسوب می شود. پیگیری منظم و شروع زودهنگام فیزیوتراپی نقش مهمی در بازگشت کامل عملکرد و جلوگیری از چسبندگی ها دارد.

شکستگی بارتون

شکستگی بارتون یکی از پیچیده‌ترین و ناپایدارترین انواع شکستگی دیستال رادیوس است و برخلاف کالیس و اسمیت، همراه با دررفتگی مفصل رادیوکارپال رخ می‌دهد. این شکستگی در دو نوع پشتی و کف دستی دیده می‌شود و در هر دو حالت، قطعه شکسته شده همراه با بخشی از سطح مفصل از جای خود خارج می‌شود. آسیب معمولاً با ضربات پرانرژی مثل تصادف یا سقوط از ارتفاع ایجاد می‌شود و به دلیل درگیری مستقیم سطح مفصلی، معمولاً با درد شدید، محدودیت حرکت و ناتوانی در تحمل وزن همراه است.

درمان محافظه‌کارانه در بیشتر موارد کافی نیست و استاندارد طلایی، جراحی باز و تثبیت با پلاک مخصوص این ناحیه است تا سطح مفصل به بهترین شکل بازسازی شود. با این حال، تحقیقات نوین در زمینه سلول‌های بنیادی مفاصل نویدبخش روش‌های تکمیلی برای تسریع ترمیم غضروف و کاهش خطر آرتروز زودرس پس از چنین آسیب‌هایی هستند. تأخیر در درمان می‌تواند به آرتروز زودرس و محدودیت دائمی حرکتی منجر شود. توانبخشی کنترل شده پس از جراحی برای بازیابی عملکرد طبیعی مچ ضرورت دارد.

علائم شکستگی مچ دست

شناخت و تشخیص به موقع علائم شکستگی مچ دست می تواند در روند درمان و پیشگیری از عوارض جدی نقش حیاتی ایفا کند. اغلب بیماران پس از یک حادثه، به ویژه زمین خوردن روی دست باز، با درد شدید و ناگهانی در ناحیه مچ مراجعه می کنند. این درد معمولاً با حرکت دادن دست یا لمس محل آسیب دیده، تشدید می شود و ممکن است به ساعد یا انگشتان نیز منتشر شود. تورم و کبودی از دیگر نشانه های رایج هستند که به دلیل خونریزی داخلی و التهاب در اطراف استخوان شکسته اتفاق می افتند. در بسیاری از موارد، به خصوص در شکستگی های جابجا شده، تغییر شکل ظاهری مچ دست نیز مشهود است؛ حالتی که گاهی به آن “دفورمیتی چنگال شام” گفته می شود. علاوه بر این، کاهش قابل توجه دامنه حرکتی، ناتوانی در مشت کردن یا گرفتن اشیا، و احساس گزگز یا بی حسی در انگشتان به دلیل تحت فشار قرار گرفتن اعصاب نیز از جمله علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. مراجعه فوری به پزشک برای تشخیص دقیق و درمان به موقع ضروری است.

• درد شدید و فوری: افزایش درد با حرکت یا لمس
• تورم واضح مچ دست: به دنبال التهاب و خونریزی داخلی
• کبودی اطراف مچ: گسترش کبودی به ساعد یا انگشتان
• تغییر شکل ظاهری مچ: حالت غیر طبیعی یا کج شدن مچ
• کاهش دامنه حرکتی: ناتوانی در خم کردن یا چرخاندن مچ
• ناتوانی در گرفتن اشیا: کاهش قدرت و درد هنگام فشار
• صدای کریپیتاسیون: احساس صدا یا سایش در زمان حرکت
• گزگز یا بی حسی انگشتان: تحت فشار قرار گرفتن عصب مدیان یا اولنار

تشخیص دقیق

تشخیص دقیق در شکستگی مچ دست تنها با ترکیب معاینه فیزیکی دقیق و تصویربرداری هدفمند امکان پذیر است. متخصص با تفسیر یافته های بالینی، بررسی محل درد موضعی، ارزیابی دامنه حرکتی و تحلیل نشانه های عصبی، چارچوب اولیه تشخیص را تشکیل می دهد. سپس با ادغام نتایج رادیوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی، نوع شکستگی و میزان درگیری بافت های اطراف مشخص می شود. تشخیص دقیق به پزشک اجازه می دهد بهترین روش درمانی را انتخاب کند؛ از گچ گیری ساده تا جراحی پیچیده. هرگونه اشتباه در این مرحله می تواند باعث بد جوش خوردن، درد مزمن یا محدودیت حرکتی شود، بنابراین اهمیت این مرحله بسیار بالاست.

معاینه فیزیکی توسط متخصص

معاینه فیزیکی توسط متخصص اولین و مهم ترین مرحله در ارزیابی شکستگی مچ دست است و نقشی اساسی در تشخیص دقیق دارد. پزشک با مشاهده الگوی تورم، بررسی حساسیت موضعی، سنجش دامنه حرکتی و مقایسه قدرت عضلانی در هر دو دست، به ماهیت آسیب نزدیک می شود. لمس استخوان های رادیوس، اولنا و استخوان های کارپال به کشف دردهای موضعی و نقاط احتمالی شکستگی کمک می کند. بررسی پالس شریانی، تست های حس پوستی و ارزیابی عملکرد اعصاب محیطی جزء مراحل مهم این معاینه هستند. متخصص همچنین با انجام تست های استرس برای رباط های مچ دست، احتمال آسیب های همراه را بررسی می کند تا هیچ نکته پنهانی از چشم دور نماند.

ابزارهای تصویربرداری تشخیصی

ابزارهای تصویربرداری تشخیصی نقش اساسی در تکمیل ارزیابی شکستگی مچ دست دارند و به پزشک امکان می دهند ساختارهای داخلی را با دقت مشاهده کند. تصویربرداری ساده با اشعه ایکس همچنان نخستین انتخاب است و اطلاعات مهمی درباره جابجایی، زاویه شکستگی و درگیری مفصل ارائه می دهد. در موارد پیچیده، سی تی اسکن برای بررسی جزئیات سطح مفصلی و شکستگی های چند قطعه ای به کار می رود. اگر احتمال آسیب رباطی یا شکستگی مخفی وجود داشته باشد، ام آر آی بهترین گزینه برای بررسی بافت نرم و تشخیص شکستگی های ریز اسکافوئید است. استفاده صحیح از این ابزارها مسیر درمان را دقیق تر و ایمن تر می کند.

روش های درمانی

انتخاب روش درمانی مناسب برای شکستگی مچ دست مانند شکستگی ساعد دست ، فرآیندی پیچیده است که به عوامل متعددی بستگی دارد. این عوامل شامل نوع شکستگی، میزان جابه جایی استخوان ها، پایداری یا ناپایداری محل شکستگی، سن و سلامت عمومی بیمار و همچنین سطح فعالیت اوست. هدف اصلی در تمامی روش ها، بازگرداندن استخوان های شکسته به موقعیت صحیح آناتومیکی و حفظ ثبات برای جوش خوردن است. درمان می تواند از روش های کاملاً غیر جراحی مانند جااندازی بسته و گچ گیری آغاز شود و تا جراحی های پیچیده با استفاده از پلاک و پیچ ادامه یابد. تصمیم گیری نهایی اغلب پس از بررسی دقیق تصاویر رادیوگرافی و ارزیابی بالینی توسط متخصص ارتوپدی صورت می گیرد. تأکید بر یک رویکرد درمانی شخصی سازی شده است تا بهترین نتیجه ممکن برای بیمار حاصل شود و عوارض احتمالی به حداقل برسد.

درمان‌های غیر جراحی

درمان های غیر جراحی برای شکستگی مچ دست، گزینه ای رایج و مؤثر برای بسیاری از بیماران محسوب می شود، به خصوص زمانی که شکستگی پایدار بوده و جابه جایی استخوان ها کم باشد. اولین گام در این رویکرد، اغلب جااندازی بسته است؛ در این روش، پزشک با مانورهای دستی، قطعات شکسته شده را به موقعیت صحیح خود بازمی گرداند. پس از جااندازی، نوبت به تثبیت مچ دست می رسد که معمولاً با استفاده از گچ گیری یا آتل انجام می شود. دوره گچ گیری معمولاً حدود شش هفته طول می کشد، که طی آن استخوان فرصت جوش خوردن اولیه را پیدا می کند. برای کنترل درد، ترکیب داروهای ضد التهاب مانند ایبوپروفن و مسکن هایی نظیر استامینوفن توصیه می شود. این روش درمانی به ویژه برای سالمندان با پوکی استخوان که تحمل جراحی برایشان دشوار است، گزینه ای مناسب به شمار می رود و با مراقبت صحیح، نتایج مطلوبی به همراه دارد.

روش‌های جراحی پیشرفته

هنگامی که شکستگی مچ دست پیچیده، ناپایدار یا همراه با جابه جایی قابل توجه باشد، روش های جراحی پیشرفته به عنوان بهترین گزینه مطرح می شوند. هدف از جراحی، بازسازی دقیق آناتومی مفصل و تثبیت محکم قطعات شکسته شده است تا بهبودی سریع تر و عملکرد بهتری حاصل شود. یکی از رایج ترین و مؤثرترین روش ها، جراحی باز با پلاک و پیچ است که در آن، پس از باز کردن محل شکستگی، قطعات استخوان با دقت جااندازی شده و سپس با یک پلاک فلزی و چندین پیچ محکم می شوند. در موارد خاص مانند شکستگی های بسیار خرد شده یا باز، ممکن است از پین گذاری یا اکسترنال فیکساتور استفاده شود. انتخاب تکنیک جراحی به مهارت جراح و ویژگی های خاص شکستگی بستگی دارد. این روش ها به بیماران جوان و فعال کمک می کنند تا سریع تر به فعالیت های روزمره و ورزشی بازگردند و از عوارض طولانی مدت جلوگیری می کند.

درمان شکستگی مچ دست اغلب توسط جراح فوق تخصص دست و آرنج قابل درمان است.

این جراحان می توان از طرق مختلف از جمله جراحی توسط بهترین متخصص دست و آرنج در شرق تهران این مدل شکستگی ها در مچ را درمان نمایند.

فرآیند بهبودی

فرآیند بهبودی شکستگی مچ دست تنها محدود به ترمیم استخوان نیست و نیازمند یک مسیر توانبخشی هدفمند و مرحله به مرحله است. پس از دوره بی حرکتی، عضلات ساعد و بافت های اطراف دچار ضعف و خشکی می شوند و همین موضوع اهمیت فیزیوتراپی را دوچندان می کند. تمرین های کششی برای بازیابی انعطاف، تمرین های تقویتی برای احیای قدرت عضلانی و حرکت های کنترل شده برای جلوگیری از چسبندگی بافتی جزو مراحل اصلی این برنامه هستند. همراهی مداوم فیزیوتراپ و پایبندی بیمار به تمرین های روزانه نقش تعیین کننده ای در نتیجه نهایی دارد. این روند هدفمند در نهایت کمک می کند مچ دست به دامنه حرکتی طبیعی، توان گرفتن اشیا و عملکرد بدون درد بازگردد.

مدت زمان جوش خوردن استخوان

مدت زمان جوش خوردن استخوان در شکستگی مچ دست معمولاً بین چهار تا شش هفته است، اما این عدد می تواند بسته به نوع شکستگی، شدت ضربه، سن بیمار و وضعیت تراکم استخوان تغییر کند. در سالمندان که پوکی استخوان شایع تر است، روند ترمیم کمی طولانی تر می شود و نیاز به مراقبت دقیق تر دارد. در طول این دوره، تصاویر رادیوگرافی نشان می دهند که آیا استخوان در مسیر درست قرار گرفته و ثبات کافی ایجاد شده است یا خیر. هرچند جوش اولیه پس از چند هفته حاصل می شود، اما بازگشت کامل عملکرد ممکن است چند ماه طول بکشد. رعایت توصیه های پزشک، خودداری از فعالیت های سنگین و انجام تمرین های توانبخشی نقش مهمی در تکمیل صحیح این روند دارند.

پیشگیری و مراقبت

پیشگیری از آسیب های مچ دست و مراقبت طولانی مدت پس از یک دوره شکستگی، برای حفظ سلامت مفصل و جلوگیری از آسیب های مجدد ضروری است. تقویت عضلات ساعد، افزایش انعطاف مچ دست و انجام تمرین های منظم، پایه ای ترین اصول مراقبتی هستند. در فعالیت های پر فشار، استفاده از مچ بند می تواند از مفصل در برابر ضربات ناگهانی محافظت کند. برای سالمندان، کنترل پوکی استخوان با مصرف کلسیم و ویتامین دی و ترک سیگار اهمیت زیادی دارد، زیرا این عوامل نقش مستقیم در استحکام استخوان دارند. از سوی دیگر، پرهیز از زمین خوردن، استفاده از کفش مناسب و دقت در فعالیت های روزمره از اقدامات ساده اما مؤثر است. این مراقبت ها خطر آرتروز زودرس و محدودیت حرکتی را به حداقل می رساند.

سوالات رایج درباره شکستگی مچ دست

منابع:
mayoclinic
assh